Yapay Zekânın Bedeli: Enerji, Su ve İnsanlığın Değersizleştirilmesi Tartışması

Yapay zekâ liderleri, insanlığın çıkarlarını gözettiğini ısrarla savunuyor. Bu iddialar doğru kabul edilirse, ortada dikkat çekici bir sorun ortaya çıkıyor: bu isimler, insan türüne karşı açık bir küçümseme taşıyormuş izlenimi veren bir dil kullanma alışkanlığına sahip.

İnsan mı Daha Maliyetli, Yapay Zekâ mı?

OpenAI CEO’su Sam Altman’ın The Indian Express tarafından düzenlenen bir etkinlikte yaptığı, yapay zekânın çevresel etkilerine yönelik eleştirileri küçümsemeye çalışan açıklamalar oldu. Altman’ın bu sözleri, Anthropic CEO’su Dario Amodei ile diğer sektör liderleriyle aynı sahnede yer almayı garip bir şekilde reddetmesinin hemen ardından geldi.

Altman, bir yapay zekâ modelinin eğitilmesi için harcanan enerjiyle, bir insanın tek bir çıkarım yapması için gereken maliyetin karşılaştırılmasını “adil olmayan” bir yaklaşım olarak nitelendirdi. Bunun gerekçesi olarak ise şunu öne sürdü: “Bir insanı eğitmek de çok fazla enerji gerektiriyor.”

Altman’a göre bir insanın “akıllı” hâle gelmesi yaklaşık 20 yıllık bir yaşam süresini ve bu süre boyunca tüketilen tüm gıdayı gerektiriyor. Ayrıca, bugünkü insan zekâsının ortaya çıkabilmesi için tarih boyunca yaşamış yaklaşık 100 milyar insanın evrimsel süreçte hayatta kalmayı, yırtıcılardan kaçmayı ve bilimi öğrenmeyi başarmış olması gerektiğini vurguladı. Bu bakış açısıyla değerlendirildiğinde, Altman’a göre yapay zekâ “enerji verimliliği açısından muhtemelen insanlarla aynı seviyeye gelmiş durumda.”

Altman ayrıca yapay zekânın su tüketimine ilişkin iddialara da sert tepki gösterdi. “Su meselesi tamamen uydurma,” diyerek söze başlayan Altman, geçmişte veri merkezlerinde buharlaşmalı soğutma kullanıldığını, ancak artık bu yöntemin tercih edilmediğini savundu. Buna rağmen hâlâ “ChatGPT’yi kullanmayın, her sorgu için 17 galon su harcıyor” gibi iddiaların dolaşımda olduğunu belirterek, bu tür söylemleri “gerçeklikle hiçbir ilgisi olmayan, tamamen saçma” ifadeler olarak nitelendirdi.

Sanayileşmiş çağda insan yetiştirmenin maliyetli olduğu inkâr edilemez. Karbon salımını azaltmak ve aşırı et tüketimini düşürmek için yapılabilecek pek çok şey olmasına rağmen, sistemsel nedenlerle bunlar hayata geçirilemiyor. Buna karşın, bu maliyetler insan uygarlığının devamını sağlıyor: tarımda kullanılan su insanların beslenmesini mümkün kılıyor, yakılan fosil yakıtlar insanların ısınmasını sağlıyor.

Buna karşılık, yapay zekâ modellerinin tükettiği enerji neye hizmet ediyor? Hatalı bilgiler üreten, halüsinasyonlarla dolu sistemlere mi? Mevcut metin ve sanat eserlerinin bozulmuş kopyalarını üreten algoritmalara mı? Sahte görsellerin ve dezenformasyonun yayılmasına mı? Ya da insanları daha da derin bir psikolojik çıkmaza sürükleyebilen yapay “yoldaşlara” mı?

Enerji Söylemi ile Gerçek Maliyetler Arasında

Yapay zekânın, toplu işten çıkarmaları meşrulaştırmanın ötesinde bir fayda sağlayıp sağlamayacağı, teknoloji olgunlaştıkça ve abartı perdesi aralandıkça daha net görülebilir. Ancak mevcut durumda, sektörün devasa veri merkezleri ölçeğindeki vaatleri ile ortaya koyduğu somut faydalar arasında ciddi bir uçurum bulunuyor. Buna ek olarak, endüstri çevresel maliyetler konusunda son derece kapalı bir tutum sergiliyor.

Eğer yapay zekâ, Altman’ın iddia ettiği gibi insanlarla kıyaslanabilecek düzeyde enerji verimliyse, o hâlde OpenAI, Microsoft ve Amazon gibi şirketlerin yapay zekâya bağlı enerji faturalarını, karbon salımlarını ve su tüketimlerini açıklamaması nasıl açıklanabilir? Bu eleştiriler genellikle, yapay zekânın iklim krizini ve insanlığın karşı karşıya olduğu diğer sorunları çözeceği yönündeki belirsiz ve heyecan yüklü iddialarla geçiştiriliyor. Görünen o ki, Altman’ın yeni yaklaşımı, yapay zekânın maliyetlerini sorgulayanlara, var olmanın kendisi üzerinden suçluluk hissettirmeye dayanıyor.

Derleyen: Damla Şayan